تبلیغات
صنعت فولاد - بهره مالکانه (حق انتفاع از پروانه بهره برداری) معادن ایران

بهره مالکانه (حق انتفاع از پروانه بهره برداری) معادن ایران

چهارشنبه 9 فروردین 1391 11:14 ق.ظ

نویسنده : علی فروزان
بهره مالكانه، چرا و چگونه؟


نظر به اصل 44 قانون اساسی و در راستای كم كردن تصدی‌گری دولت و خصوصی سازی‌های صورت گرفته، دولت از طریق سازمان خصوصی سازی اقدام به واگذاری شركت‌های خود از جمله شركت‌های معدنی و تابعه سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو) كرد.


لذا با وجود اینكه پروانه بهره‌برداری این معادن به نام دولت است، پس از واگذاری، شركت‌های بهره‌بردار كه پیش از این ماهیتی دولتی داشتند، مانند گذشته هیچ پرداختی بابت مصرف كانسنگ معدن و تعلق پروانه بهره‌برداری معادن یا همان بهره مالكانه به صاحب پروانه ندارند. لذا بهره مالكانه به عنوان تنظیم رابطه مالی صاحب پروانه و شركت‌های مصرف‌كننده كانسنگ (بخش خصوصی) نقش حائز اهمیتی را ایفا می‌كند. به عنوان مثال، معدن سنگ‌آهن گل‌گهر با 6 آنومالی و بیش از یك میلیارد تن ذخیره زمین شناسی به عنوان معدن بزرگ شناخته می‌شود. شركت معدنی گل‌گهر در معدن شماره 1 آن با 300 میلیون تن ذخیره زمین‌شناسی و با نسبت باطله‌برداری بسیار كم (1 به 8/0) در حال بهره‌برداری است، اما پس از واگذاری و خصوصی شدن این شركت، رابطه مالی بین شركت سنگ‌آهن گل‌گهر و سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (صاحب پروانه بهره‌برداری معدن گل‌گهر) مشخص نبوده است.
قوانین
برابر تبصره 3 ماده 10 قانون معادن پروانه بهره‌برداری سندی است رسمی، لازم‌الاجرا، حاوی مدت بهره‌برداری براساس شناسنامه معدن و طرح بهره‌برداری مصوب، قابل تمدید، قابل معامله و انتقال به اشخاص ثالث كه متضمن حق انتفاع دارنده پروانه از ذخیره معدنی و نیز دربردارنده تعهدات وی در اجرای مفاد آن است. مدت هر دوره بهره‌برداری با توجه به موارد فوق و ذخیره موجود تا حداكثر 25 سال با حق اولویت تمدید برای دارنده پروانه تعیین می‌شود. (در اصلاحیه قانون معادن مصوب سال 1390 نیز در ماده 9 بخش مورد نظر عینا تكرار شده است.) یادآور می‌شود، برابر ماده 12 قانون معادن، نحوه بهره‌برداری از معادن بزرگ توسط هیات دولت تعیین می‌شود و لذا پروانه بهره‌برداری معادن بزرگ به نام ایمیدرو، به عنوان نماینده دولت صادر شده است.
تعریف بهره مالكانه
بهره مالكانه (حق انتفاع از پروانه بهره‌برداری) مبلغی است كه به عنوان بخشی از ارزش كانسنگ مصرفی و به صورت امتیاز منابع دارای ارزش اقتصادی (برای نمونه حق استخراج از معدن) از سوی مصرف‌كننده به صاحب پروانه پرداخت می‌شود.
مصرف‌كنندگان كانسنگ معدن كه خود دارای معدن نبوده و صاحب پروانه نیستند یا باید مستقیما نسبت به خرید كانسنگ اقدام كنند یا از صاحب پروانه برای مدت معین، در قالب قراردادهای مشخص (استخراج و فروش، اجاره معدن و...) و با پرداخت مبلغی
به ازای مصرف هر تن كانسنگ، نسبت به تامین ماده معدنی مورد نظر اقدام كنند كه این مبلغ همان بهره مالكانه موردنظر است.
در نظریه اقتصادی، میزان بهره مالكانه یك منبع طبیعی مانند معادن در شرایط بازارهای رقابتی معادل ارزشی است كه بازار حاضر است به منبع طبیعی مورد بحث بپردازد. بر همین اساس، بهره مالكانه را ارزش ذاتی منابع زیرزمینی می‌دانند كه متعلق به صاحب پروانه است و در مورد معادن بزرگ متعلق به دولت است. بهره مالكانه با حقوق دولتی متفاوت بوده به طوری كه برابر ماده 14 قانون معادن بهره‌بردار موظف است، درصدی از بهای ماده معدنی سر معدن را به عنوان حقوق دولتی پرداخت نماید. خواه بهره‌بردار بخش خصوصی باشد یا بخش دولتی باید حقوق دولتی را پرداخت و درآمد حاصل از آن به خزانه واریز شود، در حالی كه حقوق مالكانه بابت تعلق پروانه بهره‌برداری معدن باید توسط مصرف‌كننده به صاحب پروانه بابت استفاده از كانسنگ معدن پرداخت شود. لذا رابطه مالی بین یك شركت بهره‌بردار معادن و یا سایر منابع طبیعی (مانند نفت و گاز و... ) با دولت به عنوان صاحب پروانه معادن بزرگ به بهره مالكانه محدود نمی‌شود؛ بلكه بهره‌بردار مانند هر موسسه اقتصادی دیگر باید انواع مالیات‌هایی را كه قانون مقرر كرده است، بپردازد و بهره مالكانه بابت تعلق پروانه بهره‌برداری قابل پرداخت است.
بهره مالكانه در جهان
نظام مالی بین دولت‌ها و شركت‌های معدنی بهره‌بردار عموما دارای چهار جزو مهم است: بهره مالكانه معادن بزرگ به عنوان تعلق پروانه بهره‌برداری (Royalty) ، مالیات ویژه یا حقوق دولتی(Special Tax )، مالیات بر درآمد (Corporate Tax) و چنانچه شركت دولتی باشد بخشی از سود سهام آن (با تشخیص نمایندگان صاحبان سهام یعنی وزرای اقتصادی دولت). هدف دولت‌ها از به‌كارگیری سیاست‌های پولی و مالی از جمله رابطه مالی بین دولت و شركت‌های بهره‌بردار، به طور كلی ارتقای كارایی نظام اقتصادی و نیل به حداكثر كارایی در تخصیص منابع كمیاب از یك سو و تامین عدالت اجتماعی در توزیع درآمدها از سوی دیگر است.بر اساس جدول فوق مشاهده می‌شود كه در حال حاضر بهره مالكانه در مناطق مختلف دنیا بین 5 تا 18 درصد متغیر است و با روش‌های مختلف محاسبه می‌گردد. ضمن اینكه مالیات نیز در محدوده 44-20% قراردارد، البته به علت بحران‌های اقتصادی مالیات‌ها در محدود 2012-2010 نسبت به سال 2003 كاهش یافتند. این در حالی است كه در ایران بهره مالكانه تاكنون مورد محاسبه قرار نگرفته و حقوق دولتی نیز به مراتب كمتر از سایر كشور‌هاست. نحوه و شیوه وصول بهره مالكانه و حق بهره‌برداری از معادن در كشورهای مختلف و حتی در مناطق واقع در یك محدوده جغرافیایی متفاوت می‌باشد و از شیوه‌های مختلفی از قبیل: مبلغ ثابت به ازای یك واحد استخراج شده (بدون توجه به قیمت ماده معدنی)، درصدی از ارزش تولید، درصدی از سود و تركیبی از شیوه‌های فوق و... مورد استفاده قرار می‌گیرد .
1- بهره مالكانه بر اساس مقدار: در این حالت بهره مالكانه نرخ ثابتی به ازای هر واحد تولید می‌باشد كه روشی ساده برای محاسبه است. این نوع بهره مالكانه برای مواد معدنی در حال استخراج و با حجم كم از جمله زغال سنگ، خاك رس و ... مورد استفاده قرار می گیرند.
2- بهره مالكانه بر اساس ارزش: در این حالت بهره مالكانه را به نسبت درصدی از ارزش كل مواد معدنی استخراج شده، در ارزش سرمعدن وضع می‌كنند این ارزش می‌تواند بر اساس فروش یا ارزش بازار تعیین گردد و برای معادن با حجم بالای مواد معدنی استفاده شود.
3- بهره مالكانه بر اساس سود یا درآمد: حق امتیاز بر اساس درصدی از سود تعیین می‌گردد.
عدم اخذ بهره مالكانه در ایران و سود كلان در بهره‌برداری معادن بزرگ
درآمد و سود بیش از حد در بخش بهره‌برداری معادن، منجر به كاهش انگیزه برای ایجاد بهره‌وری حداكثری و عدم استحصال مواد معدنی كم عیار می‌شود، به عنوان مثال سنگ‌آهن كم عیار، هم اكنون به دمپ‌های كم عیار و گاه باطله دپو می‌شوند و با قیمت‌های بسیار نازل و بدون پرعیار سازی به فروش می‌رسند. به طوری كه در اكثر معادن سنگ‌آهن كشورمان، سنگ‌آهن با عیار 30 درصد به پایین به عنوان كم عیار و یا حتی باطله تلقی شده و نسبت به پر عیارسازی آن هیچ اقدامی صورت نمی‌گیرد. در صورتی كه در برخی كشورها این عیار، معدن محسوب می‌گردد. دلیل آن نیز بالا بودن نرخ بهره مالكانه و همچنین حقوق دولتی در سایر كشور‌‌هاست كه منجر به ترغیب بهره‌بردار جهت پر عیار سازی چند باره باطله می‌شود.

 

توضیحات جدول: a : بهره مالكانه سود محور. b: بهره مالكانه بر اساس ارزش ماده معدنی. c: بهره مالكانه بر اساس ارزش ماده معدنی و تغییر بر حسب حاشیه سود. d : استرالیا بهره مالكانه را افزایش داد ولی پیشنهاد آن برای فلزات غیر‌آهنی صورت نگرفت. e : اندونزی بهره مالكانه سودمحور 10 درصدی را برای پروژه‌های جدید جانشین بهره مالكانه 4 درصد ارزش ماده معدنی نمود كه جزئیات افزایش آن به دلیل آنكه در زمان تحلیل مشخص نبود مورد ارزیابی قرار نگرفته است.

در جدول یك نسبت سود (خالص) به فروش 20 شركت فعال در بورس اوراق بهادار تهران بر اساس آخرین پیش بینی سال 1390 نشان داده است.
بررسی جدول یك نشان‌دهنده آن است كه شركت‌های چادرملو و گل‌گهر تنها شركت‌های بورسی می‌باشند كه نسبت سود (خالص) به فروش (پیش بینی سال 1390) آنها حدود 50 درصد است.
بررسی‌های صورت گرفته گویای آن است كه بخش اعظمی از سود كم نظیر این شركت‌ها صرفا مربوط به مواد معدنی مجانی می‌باشد كه در اختیار شركت‌های معدنی قرار می‌گیرد. جدول 2 روند سودآوری شركت چادرملو و تاثیرات آن بر قیمت سهام شركت مذكور طی دوره 1390-1382 را نشان می‌دهد.همان طور كه مشاهده می‌شود، ارزش هر سهم چادرملو از 2916 ریال در سال 1382 به 93263 ریال در تاریخ 23/7/90 افزایش یافته است و طی یك دوره 8 ساله ارزش سهم بیش از 3000 درصد رشد داشته است. به عبارت دیگر، ارزش سهام شركت مذكور با رشد متوسط سالانه بیش از 350 درصد، سود خارق‌العاده‌ای كسب نموده است. این ارقام به طور كاملا واضحی بیانگر توجیه پذیر بودن بهره مالكانه می‌باشد و لزوم اجرایی نمودن و تاثیر مثبت آن بر بخش معدن و صنایع معدنی و نظام اقتصادی كشور را نمایان می‌كند.
*كارشناس صنعتی و معدنی ایمیدرو



   امین صفری مذهبی کارشناس ایمیدرو - دنیای اقتصاد



دیدگاه ها : () 




آخرین ویرایش: - -



feet issues
شنبه 25 شهریور 1396 08:43 ق.ظ
Hello this is somewhat of off topic but I was wondering if blogs use WYSIWYG editors or if you have to manually code with HTML.
I'm starting a blog soon but have no coding knowledge so I wanted to get advice from someone with experience.
Any help would be greatly appreciated!
Stacia
یکشنبه 24 اردیبهشت 1396 11:14 ب.ظ
Quality articles is the key to attract the viewers to visit the site, that's what this web page is providing.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر