تبلیغات
صنعت فولاد - برنامه راهبردی صنعت فولاد ایران

سابقه تولید فراورده های آهنی در ایران به قرن چهاردهم قبل از میلاد بر می گردد و ابزار آهنی مکشوفه در تپه های سیلک منطقه ای در نزدیک شهر کاشان بیانگر آشنایی اقوام ساکن در این منطقه با نحوه ی تولید و مصرف آنها در چند هزار سال قبل میلاد است شکل گیری صنعت فولاد در ایران را می توان سه دوره دانست که از دوره سنتی آهن ریزی تا سال 1284 هجری شمسی، دوره نوسازی ذوب آهن که تاسیس اولین کارخانه آهن ریزی در سال 1285 و دوره صنعتی نوین که با تاسیس کارخانه خصوصی ریخته گری چدن در سال 1339 تا به حال ادامه داشته است در اواسط دهه 1340 شرکت ملی صنایع فولاد ایران برای تولید آهن و فولاد به روش های احیای مستقیم تاسیس شد اولین کارخانه فولادسازی در سال 1350 در اصفهان ساخته شد بعد از انقلاب اسلامی در سال 1358 تغییرات بنیادی در سازمان صنایع فولاد ایران صورت گرفت و شرکت های داخلی با یکدیگر ادغام شدند و شرکتی تحت عنوان شرکت ملی فولاد ایران تاسیس شد از سال 1358 تا 1379 شرکت ملی فولاد ایران به عنوان تنها متولی فولاد کشور فعالیت داشت در سال 1379 سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی تشکیل واحدهای فولادی دولتی به آن سازمان منتقل گردیدند البته در چندسال اخیر ورود بخش خصوصی برای تولید فولاد به خصوص محصولات فولادی بسیار چشم گیر بوده و هم اکنون دهها واحد تولید فولاد غیر دولتی در حال فعالیت می باشد.

شاخص های عمومی این زنجیره از 5 سال گذشته (وضعیت موجود)


واحد میلیون تن

1385

1386

1387

1388

1389

متوسط نرخ رشد

میزان تولید

میلیون تن

9.5

10

10.5

11

12

6.6 درصد

سرمایه گذاری

میلیارد ریال

85500

90000

94500

99000

108000

6.6 درصد

نسبت تولید سرمایه گذاری








اشتغال مستقیم

نفر

19000

20000

21000

22000

24000

6.6 درصد

نسبت تولیدبه اشتغال

نفر







اشتغال غیرمستقیم

نفر

190000

200000

210000

220000

240000

6/6 درصد

ارزش افزوده








ارزش افزوده کل صنعت








نسبت ارزش افزوده








زنجیره به کل صنعت








نسبت ارزش کل صادرات








زنجیره واردات








شاخص های عمومی این زنجیره در سال جاری و 5 سال آینده


واحد

میلیون تن

1390

1391

1392

1393

1394

متوسط نرخ رشد

میزان تولید شمش

میلیون تن

12.5

16

26

31

40

55 درصد

سرمایه گذاری

میلیارد ریال

108750

137600

218400

254200

320000

48 درصد

نسبت تولید سرمایه گذاری








اشتغال مستقیم

نفر

125000

32000

52000

62000

80000

55 درصد

نسبت تولید به اشتغال

نفر

10000

10000

10000

10000

10000


اشتغال غیرمستقیم

نفر

250000

320000

520000

620000

800000

55 درصد

ارزش افزوده








ارزش افزوده کل صنعت








نسبت ارزش افزوده








 

نحوه تأمین و مصرف محصولات و مواد اولیه زنجیره فولاد در جدول زیر ارائه شده است:

محصولات زنجیره فولاد در سال 1389

محصولات

کنسانتره و دانه بندی

گندله

آهن اسفنجی

شمش



مقاطع

واحد

تولید

22

14

10

12

16

میلیون تن

واردات

-

-

-

4

2.5

میلیون تن

صادرات

-

-

-

-

-

میلیون تن

مصرف داخلی

22

14

10

16

18.5

میلیون تن

موجودی انبار

-

-

-

-

-

میلیون تن

سنگ آهن موردنیاز این زنجیره از معادن بزرگ کشور که عمدتاً در استانهای یزد، کرمان و خراسان رضوی واقع شده اند استخراج می گردند سنگ آهن با عیار بیش از 60 درصد در محل معدن دانه بندی و جهت مصرف در واحدهای کوره بلند همانند ذوب آهن اصفهان به محل کارخانه حمل می گردد. سنگ آهن با عیار پائین تر در واحدهای تغلیظ خردایش و پرعیار سازی شده (67 درصد) و به واحدهای گندله سازی همانند گندله سازی اردکان، گندله سازی گل گهر، گندله سازی واحدهای فولاد مبارکه و خوزستان حمل می گردند. ذخایر قطعی سنگ آهن کشور 2.5 میلیارد تن و ذخائر احتمالی بیش از 6 میلیارد می باشد.

عمده مصرف زغال سنگ در واحدهای کوره بلند و به صورت کک می باشد زغال سنگ از معادن مختلف کشور از جمله معادن کرمان، البرز و طبس استخراج و پس از تغلیظ و کنسانتره سازی به واحدهای کک سازی ذوب آهن منتقل می گردد.

ماده اولیه

سنگ آهن

کک

واحد

تولید

30

3.2

میلیون تن

واردات

-

0.7

میلیون تن

صادرات

2

-

میلیون تن

مصرف داخلی

28

3

میلیون تن

موجودی انبار

-

-

میلیون تن

حدود 66% فولاد دنیا به روش کوره بلند و با استفاده مستقیم از سنگ آهن و کک ( احیای غیر مستقیم ) تولید می گردد. عمده تامین کنندگان سنگ آهن دنیا برزیل، هند، چین و عمده تامین کنندگان زغال سنگ دنیا استرالیا، چین و هند می باشند. در روش کوره بلند برای هر تن فولاد حدود 600 کیلو گرم کک و بیش از 1.5 تن سنگ آهن مصرف می گردد. برای تولید 1414 میلیون تن فولاد در دنیا بیش از 600 میلیون تن کک زغال سنگ و بیش از 1.5میلیارد تن سنگ آهن مصرف گردیده است. 34 درصد باقیمانده فولاد دنیا از طریق ذوب آهن اسفنجی و یا قراضه در کوره قوس الکتریکی و یا القایی بدست می آید که 5 درصد از ذوب آهن اسفنجی و 29 درصد باقیمانده از ذوب آهن قراضه حاصل می شود. برای تولید 70 میلیون تن آهن اسفنجی حدود 150 میلیون تن سنگ آهن با عیار حدود 50 درصد مصرف می شود. به عبارت دیگر برای تولید 1414 میلیون فولاد خام در دنیا بیش از 1.7 میلیارد تن سنگ آهن و بیش از 600 میلیون تن کک و بیش از 500 میلیون تن آهن قراضه مصرف می گردد.

در صنایع فولادسازی، سنگ­ آهن استخراج شده از معدن پس از عملیات کانه آرایی و انجام فرآیندهایی به گندله تبدیل شده و به کارخانه احیاء مستقیم رفته و به آهن اسفنجی تبدیل می ­شود، سپس آهن اسفنجی تولید شده برای تولید فولاد، به کارخانه فولادسازی و ذوب آهن منتقل می شود. به دلیل اینکه کنسانتره به صورت ذرات دانه ریزی است که تراوایی گاز را در بار کوره به صورت ناموزون کاهش داده و عملکرد کوره را مختل می کند، به این شکل فیزیکی قابل مصرف نبوده و بنابراین کنسانتره آهن را به صورت گندله در می آورند، که به عنوان فرآورده میانی از معدن تا کوره های تولید آهن و فولاد در نظر گرفته می شود. به طور کلی هدف از گندله سازی در صنعت آهن و فولاد عبارت است از:

  1. استفاده بهینه از نرمه کانسنگ آهن با عیار بالا برای مصرف در کوره های احیاء بخصوص احیاء مستقیم
  2. تهیه خوراکی مناسب برای ‏کوره های احیا با خواص فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی و متالورژیکی مطلوب
  3. کاهش سرباره سازی و افزایش راندمان تولید
  4. کاهش هزینه های تصفیه در مراحل بعدی تولید آهن و فولاد (ذوب و تصفیه)

 

سرانه مصرف در دنیا براساس در آمد سرانه و طبق جدول زیر تقسیم بندی شده است.

درآمد سرانه (دلار)

مصرف فولاد (کیلو گرم )

مثال

حداکثر 736

15

اندونزی، بنگلادش، پاکستان، سودان، کنیا

736-2935

115

الجزایر – بلغارستان

2936-9075

254

آرژانتین، مجارستان، مکزیک، لبنان

بیش از 9075

514

کشورهای صنعتی و پیشرفته

 

لیکن جدول فوق دارای استثناتی نیز می باشد که به عنوان مثال می توان به مصرف سرانه فولاد در امارات متحده عربی و یا کره جنوبی اشاره نمود که به ترتیب 2000 کیلوگرم و 1077 کیلو گرم نیز در کارنامه خود دارند مصرف سرانه برخی کشورها در 2010 به شرح زیر می باشد.

 

نام کشور

مصرف سرانه در سال 2010 کیلوگرم

آلمان

441

بلژیک

408

اتحادیه اروپا

294

ترکیه

303

روسیه

256

اوکراین

121

مکزیک

143

آمریکا

258

ونزوئلا

83

مصر

107

ایران

256

عربستان

250

چین

427

هندوستان

52

ژاپن

502

کره جنوبی

1077

ایران در بین کشورهای منطقه دارای مصرف سرانه مشابه عربستان سعودی 2.5 برابر مصر و کمتر از ترکیه است چین به عنوان بزرگترین تولید کننده فولاد جهان و آسیا 627 میلیون تن و 44.3درصد فولاد دنیا را تولید و 45 درصد فولاد دنیا را مصرف نموده است.

مصرف سرانه فولاد کشور در سال های گذشته به شرح جدول زیر بوده است.

سال

مصرف کیلوگرم

85

217

86

285

87

270

88

278

89

288

طی سال های 85 تا 89 متوسط رشد مصرف سرانه فولاد کشور 9 درصد بوده است با احتساب همین نرخ رشد پیش بینی می گردد طی 5 سال آینده با رشد جمعیت 1.5 درصد تا 1394 متوسط مصرف سرانه فولاد کشور به 443 کیلو گرم بالغ گردد.

میزا ن تامین/ مصرف این محصولات / مواد اولیه در 5 سال گذشته در جدول زیر ارائه شده است.


سال 85

86

87

88

89

واحد

تولید شمش

9.5

10

10.5

11

12

میلیون تن

واردات

3

3

3.5

4

4

میلیون تن

صادرات

0.3

0.3

-

-

-

میلیون تن

مصرف داخلی شمش

12.2

12.7

14

15

16

میلیون تن

کیفیت شمش تولیدی در واحدهای فولادی کشور از جمله فولاد مبارکه، فولاد خوزستان و ذوب آهن اصفهان به دلیل استفاده مستقیم از سنگ آهن یا آهن اسفنجی دارای مطلوبیت و استاندارد جهانی است اما محصولات آنها بستگی به نوع تکنولوژی ماشین آلات در برخی موارد دارای استانداردهای جهانی نیستند، به عنوان مثال ورق تولید فولاد مبارکه و تیر آهن و میلگرد تولید ذوب آهن اصفهان و شمش تولید فولاد خوزستان براحتی قابل صادر نمودن به کشورهای اروپایی بوده است اما برخی از واحدهای کوچک خصوصی که از ماشین آلات دست دوم و یا تکنولوژی پائین استفاده نموده اند دارای استانداردهای لازم نمی باشند.

با توجه به روند رشد متوسط 9 درصدی رشد مصرف سرانه فولاد در سالهای اخیر و افزایش 1.5 درصدی جمعیت کشور پیش بینی می شود مصرف فولاد در سالهای آتی مطابق جدول زیر باشد.

سال

مصرف سرانه کیلوگرم

میزان جمعیت

میزان مصرف داخلی (میلیون تن)

1390

313

75میلیون

23.4

1391

342

76.1

26

1392

372

77.2

28.7

1393

406

78.3

31.8

1394

443

79.4

35.2